Aug 27(Jowhar)-Iyadoo adduunku uu daawanayo marin biyoodka Hormuz si uu u helo calaamado gargaar, Iiraan iyo Cumaan waxay gaareen heshiisyo ku saabsan saamigooda ku aaddan marin biyoodka istaraatiijiga ah iyo dakhligiisa, sida laga soo xigtay afhayeenka Ilaalada Kacaanka Iiraan oo ay baahisay wakaaladda wararka ee Tasnim oo rasmi ah.
Afhayeenku wuxuu sheegay in Mareykanku uu carqaladeynayay wadahadallada u dhexeeya Tehran iyo Muscat, taasoo gacan ka geysatay dib u dhac ku yimid wadahadallada.
Hadalladan ayaa yimid ka dib markii Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian uu sheegay in Washington “aysan waxba ku gaari doonin” wareeggeedii ugu dambeeyay ee cunaqabataynta dhaqaale, sida laga soo xigtay warbaahinta maxalliga ah.
“Iyada oo la raacayo tallaabooyinka ay qaybaha dhaqaalaha ee dawladdu saadaaliyeen, Ameerika waxba kuma gaari doonto cadaadis dhaqaale marxaladdan, sida ay u awoodi weyday inay wax ku gaarto dagaalka,” ayuu yiri Mr Pezeshkian, sida laga soo xigtay wakaaladda wararka ISNA.
Xoghayaha Maaliyadda Mareykanka Scott Bessent ayaa qeexay qorshayaasha waxa uu ugu yeeray “neefsashada dhaqaale” ee Iiraan, isagoo ka digaya cawaaqib xumo ka dhalan karta waddamada diida inay ku biiraan dadaalka.
Si kastaba ha ahaatee, hoggaamiyeyaasha Iiraan ayaa hoos u dhigay saameynta tallaabooyinka cusub, iyagoo tilmaamaya tobanaan sano oo ciqaab ah oo lagu soo rogay cunaqabatayn wax yar ka dib kacaankii 1979.
“Mabda’eennu waa fahamka iyo xallinta arrimaha iyada oo loo marayo is-dhexgal iyo gorgortan, laakiin isla mar ahaantaana, waxaan si adag uga hortegi doonnaa cadaadiska dhaqaale, sida aan ilaa hadda sameynay oo aan sii wadi doonno,” ayuu raaciyay Mr Pezeshkian.
Wadahadaladii u dhexeeyay Iiraan iyo Mareykanka ayaa tan iyo markaas hakad galay, iyadoo cadawga muddada dheer isku hayeen xakamaynta Gacanka Hormuz, oo ah mid ka mid ah meelaha ugu muhiimsan ee tamarta adduunka.
Gaadiidka dhex mara marinka cidhiidhiga ah – kaas oo wakhtiyada caadiga ah qaada qiyaastii shan meelood meel dhoofinta saliidda adduunka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah – ayaa weli ah mid si weyn u curyaamsan, taasoo keentay hirar badan oo ka baxsan gobolka.
Iiraan waxay sheegtay inay gacanta ku hayso Hormuz tan iyo markii dagaalku bilaabmay 28-kii Febraayo waxayna isku dayday inay canshuur ka qaaddo maraakiibta ka gudbaya marinka.
Maraakiibta mara marin biyoodka Hormuz ayaa la xaddiday tan iyo markii dagaalku bilaabmay 28-kii Febraayo
Mareykanka ayaa riixaya in dib loogu laabto nidaamkii ka horreeyay dagaalka ee ahaa marin biyoodka xorta ah, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in Washington ay “si buuxda u maamusho” marin biyoodka.
Toddobaadyo, Iiraan iyo Cumaan waxay lahaayeen wadahadallo aan kala go ‘lahayn oo ku saabsan sida loo maareeyo dhaqdhaqaaqa badda ee marin biyoodka, kaas oo maamulayay shan meelood meel ka mid ah maraakiibta saliidda iyo gaaska dabiiciga ah ee adduunka ka hor dagaalka.
Inta badan maraakiibta ganacsiga ayaa la xiray tan iyo markii khilaafku qarxay 28-kii Febraayo, ka dib markii Mareykanka iyo Israa’iil ay weerar ku qaadeen Iiraan.
Iiraan iyo Cumaan waxay sheegeen inay ka wada hadleen “marin biyood oo ku meel gaar ah oo wadajir ah” oo dhex mara marin biyoodka waxayna ku heshiiyeen in laga nadiifiyo macdanaha.
In kasta oo dagaalkii ugu xoogganaa ee u dhexeeyay Mareykanka iyo Iiraan uu si weyn u yaraaday, haddana dadaallada diblomaasiyadeed ee ku aaddan heshiis nabadeed ayaa hakad galay, marin biyoodkana wali waxaa loo arkaa mid khatar ah.
Waxaa sii dheer khataraha, markab shidaal oo shalay lagu dhuftay gantaal aan la garanayn oo naafo ka dhigay qiyaastii 9 mayl oo badda ah (17 km) waqooyi-bari ee Cumaan Ash Shishah – oo ku taal albaabka laga galo marin biyoodka – sida ay sheegeen Hawlgallada Ganacsiga Badda ee Boqortooyada Ingiriiska.
Si ay u cadaadiyaan dhaqaalaha Iiraan, Mareykanka ayaa horraantii toddobaadkan ku hanjabay inuu ciqaabi doono waddamada sii wada ganacsiga Tehran, inkastoo ay sheegeen inaysan isla markiiba dabaqi doonin ciqaabaha.
Qiimaha saliidda ayaa hoos u dhacay maalintii labaad oo xiriir ah iyadoo ganacsatadu ay u muuqdeen inay hoos u dhigayaan saameynta degdegga ah ee tallaabooyinka Mareykanka, halka Iiraan ay cambaareysay cadaadiska Washington ee ah inay dhaqaalaheeda ku go’doomiso “sharci darro weyn” waxayna sheegtay inay kalsooni ku qabto in dalal badan ay iska caabin doonaan inay ku biiraan ololaha cadaadiska.
Dalka Mareykanka, taageerada dadweynaha ee dagaalka ayaa hoos ugu dhacday meeshii ugu hooseysay tan iyo markii uu dhacay wejiga hore ee colaadda, halka qiimeynta oggolaanshaha Trump ay gaartay heerkii ugu hooseeyay ka hor doorashooyinka aqalka hoose ee bisha Nofeembar, sida laga soo xigtay codbixinta Reuters/Ipsos.
Kumanaan qof ayaa ku dhintay iskahorimaadka – badankoodna waxay ku dhinteen Iiraan iyo Lubnaan – halka Mareykanka iyo Israa’iil ay hoos u dhigeen awooddii militari ee caadiga ahayd ee Iiraan.
