July 24 (Jowhar)-Ciidamada Mareykanka ayaa mar kale xalay weeraray bartilmaameedyada militariga Iiraan, iyagoo sii kordhiyay olole ciqaab ah ilaa habeenkii 13aad ee isku xiga waxayna sii xoojinayaan cabsida ah in khilaafka gobolku uu ku sii fidayo dhibaato tamar oo ballaaran.
Weerarradii ugu dambeeyay waxay dhaceen habeen ka dib markii fallaagada Xuutiyiinta ee ay taageerto Iiraan ee Yemen ay ballaariyeen iskahorimaadka iyagoo bartilmaameedsanaya booyadaha saliidda ee ku sugan marinnada maraakiibta ee mashquulka badan ee Badda Cas. Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM), oo ku dhawaaqay howlgalka cusub, si gaar ah uma uusan soo hadal qaadin xayiraadda Xuutiyiinta.
Warbaahinta dowladda Iiraan ayaa sheegtay in gantaallada Mareykanka ay ku dhaceen magaalada koonfur-galbeed ee Ahvaz, iyadoo sidoo kale qaraxyo laga soo sheegay Omidiyeh oo u dhow. Qaraxyo ayaa sidoo kale laga maqlay magaalada dekedda leh ee Bandar Abbas iyo jasiiradda Qeshm, oo ku taal marin biyoodka Hormuz.
CENTCOM waxay sheegtay in weerarrada “lagu bartilmaameedsaday in Iran lala xisaabtamo oo la yareeyo khataraha ka imanaya Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee maraakiibta ganacsiga”.
Suuqyada saliidda ayaa si degdeg ah uga falceliyay iyadoo khatarta ganacsiga tamarta adduunka ay sii kordheyso.
Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in Washington ay Iran ku eedeyn doonto falalka Xuutiyiinta, wuxuuna ka digay in labaduba ay wajihi doonaan “ciqaab militari oo weyn”.
Mr Trump ayaa sidoo kale ballan qaaday inuu isticmaali doono hantida Iiraan ee la xayiray si loo daboolo khasaaraha la xiriira maraakiibta. Tehran ayaa cambaareysay digniinta oo ah “hordhac dab ah”.
“La wareegidda hantida waddan kale si loogu bixiyo sheegashooyinka mustaqbalka ee aan la xiriirin waa tusaale dab ah,” Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan Abbas Araghchi ayaa ku qoray X.
Brent ceeriin, oo ah halbeegga caalamiga ah, ayaa kor u kacay $100 foosto markii ugu horreysay tan iyo bishii Maajo, iyadoo kor u kacday 7%, iyadoo hoggaamiyeyaasha adduunku ay ka qayliyeen digniin ku saabsan weerarrada Badda Cas.
“Xaaladdu waxay ka sii baxaysaa xakamaynta. Waxay ku sii socotaa geeska aan la qiyaasi karin,” ayuu ka digay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres.
“Hal xiisad ayaa quudisa mid kale. Hal xiisad ayaa kicisa tan xigta,” ayuu u sheegay kulan uu la yeeshay Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay.
Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres
Madaxweynaha Bangiga Dhexe ee Yurub Christine Lagarde ayaa ka digtay in “shoogga tamarta uu sii xoogeysan karo”, taasoo laga yaabo inay kiciso sicir bararka oo ay sii hurinayso hadalka ku saabsan kororka heerka dulsaarka ee aagga euro ee bisha Sebtembar.
Wasiirka Difaaca Jarmalka Boris Pistorius, oo tilmaamaya khatarta soo dejinta tamarta, ayaa ka digay “cawaaqib xumo” wuxuuna yiri “waxba – waxba kama jiraan – waxay soo jeedinayaan in xabad joojin, iska daa nabad, la gaari karo”.
Dagaalku wuxuu dib u qarxay bishaan ka dib xabad joojin socotay dhowr toddobaad oo keliya, taasoo gobolka dib ugu celisay qalalaase iyadoo Iiraan iyo Mareykanka ay ku dagaallamayeen marin biyoodka Hormuz ee muhiimka ah ee istaraatiijiga ah.
“Weerarrada aargoosiga ee ciidamada qalabka sida ayaa sii socon doona ilaa inta weerarrada Mareykanka ee kaabayaasha dhaqaalaha dalka iyo meelaha xeebaha ay sii socdaan,” ayuu yiri afhayeenka ciidamada Iiraan Mohammad Akraminia, sida laga soo xigtay telefishanka dowladda.
Xuutiyiinta ayaa galay colaadda toddobaadkan, iyagoo ku dhawaaqay xayiraad lagu soo rogay dekedaha Sacuudiga waxayna sheeganayaan weeraro lagu qaaday booyadaha shidaalka qaada.
Urdun iyo Kuwait labaduba waxay sheegeen inay qabteen weeraro iyadoo militariga Iiraan iyo Ilaalada Kacaanka ay sheegeen inay bartilmaameedsanayeen hantida Mareykanka ee labada dal.
Qoraal uu xalay soo dhigay baraha bulshada, Mr Trump wuxuu ku sheegay in Mareykanka uu bilaabi doono isticmaalka hantida Iiraan ee la xayiray “ee Mareykanku haysto, oo uu maamulo” si uu u bixiyo “wax kasta oo waxyeello ah oo loo geysto Maraakiibta, Xamuulka ama wax kasta oo la xiriira” gobolka.
