Sept 23 (Jowhar)- Sacuudiga ayaa dib ugu soo celiyay khadka tooska ah ee Dhuumaha Bariga-Galbeed, tallaabo keeni karta in dhoofinta cayriin ay dib uga bilaabato dekedda Badda Cas ee Yanbu goor dambe oo maanta ah, sida laga soo xigtay saddex ilo oo laga waraystay xaaladda.
Dhuumaha ayaa laga saaray khadka tooska ah ka dib markii weerarradii diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee 13-kii Sebtembar ay ku qasbeen xidhitaanka, iyagoo joojiyay rarista cayriin ee Yanbu isla markaana adkeeyay marinnada sahayda xilli xasaasi ah oo suuqyada tamarta adduunka ah.
Wararka dib u bilaabista ayaa isla markiiba ka dhex muuqday sagxadaha ganacsiga, iyadoo soo noqoshada sahayda Sacuudigu ay keentay in la cusbooneysiiyo iibka, ganacsatadu waxay yiraahdeen.
Mustaqbalka cayriin ee Brent ayaa hoos u dhacay in ka badan $2 foosto, taasoo hoos ugu dhacday heerkii ugu hooseeyay tan iyo 8-dii Sebtembar.
Dhuumaha Bariga-Galbeed waxay qaateen muhiimad aad u weyn tan iyo markii ay carqaladeeyeen qulqulka saliidda ee marinka Hormuz ka dib dagaalkii Mareykanka iyo Israa’iil ee Iiraan. Muddadaas, dhoofinta saliidda ee ugu horreysa ee OPEC waxay ku tiirsanayd khadka si ay u wareejiso qiyaastii 4 milyan oo fuusto maalintii – qiyaastii 4% sahayda adduunka – dhanka Yanbu, iyagoo ka gudbaya barta ciriiriga.
Ka dib markii dib loo bilaabay, dhuumaha ayaa ku shaqeynayay heer hoose oo bamgareyn ah, sida ay sheegeen laba ka mid ah ilo-wareedyadu.
Shirkadda saliidda ee dowladda Sacuudi Carabiya Aramco isla markiiba kama aysan jawaabin codsi faallo ah.
Mid ka mid ah ilo-wareedyadu waxay sheegeen in Aramco ay ka shaqeyneyso sidii ay dib ugu soo celin lahayd wax soo saarka ilaa 4 milyan oo bpd, halka ilo-wareed amni ay ka digtay in dib ugu soo noqoshada qulqulka buuxa ay qaadan karto toddobaadyo.
Khadka dib loo soo nooleeyay ayaa lagu wadaa inuu dib u bilaabo saadka cayriin ee warshadaha sifeynta Aramco ee xeebta Badda Cas, sida ay sheegtay ilo-wareedku, isagoo intaa ku daray in hal shixnad loo qorsheeyay inay ku rarto Yanbu maanta dabayaaqadeeda.
Ilo-wareedku wuxuu sheegay in shixnadda loo waday Shiinaha.
Iyadoo la filayo, laba ilo-wareed ganacsi ayaa sheegay in ka qaybgalayaasha suuqa ay dhigayeen maraakiib loogu talagalay rarista Sacuudiga iyagoo booyadaha u raraya Dekedda Mediterranean-ka ee Masar si loogu wareejiyo maraakiibta, iyo sidoo kale Sidi Kerir.
Dib u bilaabashada ayaa timid iyadoo wasiirrada arrimaha dibadda ee G7 ay si cad u canaanteen “weerarrada aan la aqbali karin ee sii socda” ee ka socda Yemen ee ka dhanka ah Sacuudi Carabiya, iyagoo ugu baaqay fallaagada Xuutiyiinta ee ay taageerto Iiraan inay si degdeg ah u joojiyaan weerarradooda.
“Waxaan ugu baaqaynaa Xuutiyiinta inay si degdeg ah u joojiyaan dhammaan hawlgallada milateri, hanjabaadaha iyo weerarrada ka dhanka ah maraakiibta rayidka ah, isla markaana ay si daacadnimo leh ugu soo laabtaan habka siyaasadeed,” ayaa lagu yiri bayaan ay soo saareen hoggaamiyeyaasha matalaya Kanada, Faransiiska, Jarmalka, Talyaaniga, Japan, Boqortooyada Ingiriiska iyo Mareykanka.
Kooxdu waxay sidoo kale ku boorrisay Iran “inay joojiso hubeynta iyo taageerada ay siiso Xuutiyiinta,” iyagoo ku eedeeyay Tehran inay ku xad-gudbayso qaraarro hore oo ka soo baxay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Dhanka kale ee Yemen, ilo-wareedyo milateri oo ka kala socda labada dhinac ayaa sheegay in dagaalka u dhexeeya Xuutiyiinta iyo ciidamada dowladda oo ay taageerayaan Sacuudi Carabiya uu sababay dhimashada 154 qof labadii maalmood ee la soo dhaafay.
“Tirada dadka ku dhintay duqeymaha cirka ee Sacuudiga, iska-horimaadyada iyo madaafiicda gobollada Taiz, Al-Jawf, Marib iyo Saada ayaa gaartay 118,” ayaa lagu yiri warbixin ka timid ilo-wareedyo milateri oo dhanka Xuutiyiinta ah, halka ilo-wareedyo dowladda ka tirsan ay sheegeen in 36 qof oo dhankooda ah ay dhinteen.
Horay, duqeymo uu Sacuudigu ka geystay magaalada dekedda istiraatiijiga ah ee Mokha ee ku taal Badda Cas ayaa sababay dhimashada ugu yaraan lix qof iyo dhaawaca siddeed kale, sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee Saba oo xiriir la leh Xuutiyiinta.
Dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta ee ay taageerto Iran ayaa xoogeystay toddobaadyadii la soo dhaafay iyagoo qaaday weerar degdeg ah oo looga golleeyahay inay kula wareegaan dhammaan xeebta Badda Cas ee Yemen, oo ay ku jirto Mokha, taasoo ku qasabtay dowladda uu taageero Sacuudigu inay qaaddo tallaabo degdeg ah oo jawaab celin ah.
Rashad al-Alimi, oo ah madaxa hay’adda maamusha Yemen, ayaa khadka taleefanka kula hadlay Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump si uu u raadsado taageerada Mareykanka ee ka dhanka ah dagaalyahannada taageersan Iran, sida uu sheegay il-wareed ka tirsan xafiiska Mr Alimi.
Mr Trump ma uusan ballanqaadin wax taageero milateri ah, ayuu raaciyay il-wareedku, isagoo xusay in wada-hadalkii Axaddii uu ahaa mid lagu muujinayo garab-istaagga dowladda Yemen ee go’doonsan.
Warbaahinta Mareykanka ayaa ku warrantay in Dhaxal-sugaha Sacuudiga Mohammed bin Salman uu sidoo kale cadaadis saaray Mr Trump si uu u weeraro Xuutiyiinta.
Shalay, warbixinnada warbaahinta ayaa sheegay in Ra’iisul Wasaaraha Ingiriiska Andy Burnham uu ogolaaday inuu taageero milateri siiyo Sacuudi Carabiya.
Tehran oo tilmaamaysa wada-hadallo ku saabsan Hormuz oo ay la yeelanayso Mareykanka iyadoo hoggaamiyeyaashu ay ku kulmayaan Qaramada Midoobay
Dhanka kale, sarkaal sare oo u dhashay Iran ayaa sheegay in Tehran ay dib u furi karto marinka Hormuz si maraakiibta Khaliijku u maraan maalmo gudahood haddii Mareykanku uu qaado xayiraadda, isagoo kulanka Qaramada Midoobay ee toddobaadkan ku tilmaamay “fursad dahabi ah” oo dib loogu bilaabayo diblomaasiyadda Washington. Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump iyo Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian ayaa labaduba la filayaa inay ka qayb galaan Shirka Guud ee Qaramada Midoobay ee New York – markii ugu horreysay ee ay ka qayb galaan isla munaasabaddan tan iyo markii Mr Trump uu bilaabay “Howlgalka Cadhada Weyn” ee ka dhanka ah Iiraan bishii Febraayo.
In kasta oo aan la qorsheynin kulan toos ah oo dhexmara labada madaxweyne, haddana sarkaalka Iiraan wuxuu sheegay in wafdiga Iiraan ay awood buuxda u leeyihiin inay dib u soo nooleeyaan wadahadallada.
Ma jiro kulamo fool ka fool ah oo dhex maray Iiraan iyo Mareykanka tan iyo bishii Luulyo, markii heshiis ku meel gaar ah oo lagu soo afjarayo dagaalka uu burburay toddobaadyo ka dib markii ay saxiixeen Mr Trump iyo Mr Pezeshkian.
“Mareykanku wuxuu u baahan yahay inuu ku dhawaaqo inuu doonayo inuu xalliyo arrinta si diblomaasiyadeed, uu ka dhigo mid rasmi ah, ka dibna uu ku heshiiyo waqti ku habboon sida geeddi-socodku u socon doono.
Send feedback
