May 26(Jowhar)-Duqeymo cusub oo Mareykanku uu ku qaaday bartilmaameedyada Iran ayaa isbeddel cusub ku keenay isku dhac horey u saameeyay suuqyada tamarta adduunka, xitaa iyadoo gorgortanka ugu sarreeya Iiraan uu gaaray Doha si uu u soo gabagabeeyo dagaalka.
Ciidamada Mareykanka ayaa duqeeyay goobo gantaallo ah oo ku yaal koonfurta Iran waxayna bartilmaameedsadeen doomo isku dayaya inay miino dhigaan, sida uu sheegay Taliska Dhexe ee Mareykanka.
“Ciidamada Mareykanka ayaa maanta weeraro is-difaac ah ka fuliyay koonfurta Iiraan si ay ciidamadeenna uga ilaaliyaan khataraha ka imanaya ciidamada Iran,” Tim Hawkins, oo ah afhayeenka Taliska Dhexe ee Mareykanka, ayaa ku sheegay bayaan.
Taliska Dhexe ma bixin faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan hawlgallada, isagoo sheegay in bartilmaameedyadu ay ku jireen goobaha gantaallada laga soo rido iyo doomo isku dayaya inay “meeleeyaan miinooyin.”
Ficilku wuxuu halis gelinayay xabbad joojin socotay tan iyo 8-dii Abriil, iyadoo Washington iyo Tehran ay isku dayayaan inay burburiyaan heshiis lagu soo afjarayo dagaal gilgilay dhaqaalaha adduunka isagoo si weyn u carqaladeeyay socodka tamarta.
Horumarka heshiiska ayaa hoos u dhacay maalmihii la soo dhaafay, gaar ahaan ka dib markii Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu uu ballanqaaday inuu “burburin doono” Xisbullah oo ay taageerto Iiraan ee Lubnaan.
Iiraan waxay ku adkeysatay in heshiis kasta oo nabadeed uu sidoo kale daboolayo dagaalka ka socda Lubnaan.
Warar kale, Mr Trump wuxuu ku qoray baraha bulshada inuu filayo in Yuraaniyamka hodanka ah ee Iiraan loo dhiibo Mareykanka si loo burburiyo, ama si kale loogu burburiyo gudaha Iiraan iyadoo la eegayo indha-indheynta caalamiga ah.
“Uranium-ka hodanka ah (Busta Nukliyeerka!) si degdeg ah ayaa loogu wareejin doonaa Mareykanka si loogu soo celiyo dalkooda oo loo burburiyo ama, si la doorbido, iyadoo lala kaashanayo Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan, lagu burburin doono meesheeda ama, meel kale oo la aqbali karo, iyadoo Guddiga Tamarta Atomiga, ama mid la mid ah, uu markhaati ka yahay geeddi-socodkan iyo dhacdadan,” ayuu qoray Mr Trump.
Ma cadda in Mr Trump uu sharraxayo shuruud ku xiran heshiis horumarineed oo lala galay Iiraan.
Mareykanku wuxuu xusay Maalinta Xusuusta si loo sharfo shaqaalaha militariga Mareykanka
Guddiga Tamarta Atomiga ee uu soo xigtay Mr Trump ayaa la baabi’iyay 1974, iyadoo mas’uuliyadihiisa loo qaybiyay laba hay’adood oo beddelay.
Horey, Mr Trump wuxuu sheegay inay waajib ku tahay Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta, Qatar, Pakistan, Masar, Turkiga, Baxrayn iyo Urdun inay saxiixaan Heshiiskii Abraham – heshiisyo la dhex dhigay 2020 oo ay wadamo taariikh ahaan cadow ku ah Israa’iil – taasoo qayb ka ah heshiis nabadeed oo lala galay Iiraan.
Mr Trump wuxuu sheegay inuu Sabtidii la hadlay hoggaamiyeyaasha dalalkaas dadaallada lagu soo afjarayo dagaalka Iiraan.
Bahrain iyo Imaaraadka Carabta ayaa horey u saxiixay heshiisyada, oo ay weheliyaan Morocco iyo Suudaan.
Ciidamada Mareykanka iyo Iiraan ayaa si weyn u raacay xabad joojinta tan iyo 8-dii Abriil halka diblomaasiyiintuna ay ku raad joogaan heshiis gorgortan ah, inkastoo Iiraan ay sii waday inay xakamayso maraakiibta Khaliijka ee mara Marinka Hormuz iyo Ciidamada Badda Mareykanka ayaa isku dayay inay xayiraan dekedaha Iiraan.
In kasta oo qaar ay soo dhaweeyeen Heshiiskii Abraham, haddana weli si weyn looma jecla qaybo ka mid ah Bariga Dhexe, qayb ahaan sababtoo ah ma aysan wax ka qaban khilaafka Israa’iil iyo Falastiin.
Dalalka muhiimka ah ee Khaliijka, oo ay ku jiraan Sacuudi Carabiya iyo Qatar, ayaa sheegay inaysan caadi ka noqon doonin xiriirka Israa’iil ilaa la dhiso dowlad madax-bannaan oo Falastiin ah.
Waali xad dhaaf ah
Anna Jacobs oo ka tirsan Machadka Dowladaha Khaliijka Carabta ee Washington ayaa sheegtay in dalabka ugu dambeeyay ee Mr Trump uu sii xumeeyay waxa ay ku tilmaantay xaalad musiibo ah oo soo food saartay dalalka Khaliijka dhinacyo badan.
“Amniga qaranka ee dalalka Khaliijka ayaa si ka badan sidii hore loo hanjabay sababtoo ah go’aannada aan taxaddarka lahayn ee Madaxweyne Trump, wuxuuna ka filayaa dowladaha Carabta inay u mahadceliyaan oo ay caadiyeeyaan xiriirka ay la leeyihiin Israa’iil, taas oo aysan sameyn doonin marxaladdan,” ayay tiri.
“Filashooyinkan iyo mala-awaalka ka imanaya maamulkan Mareykanka waxay muujinayaan sida ay u yar yihiin fahamka Bariga Dhexe.”
Mowqifka adag ee Mr Trump ayaa ka dambeeyay hadallo uu jeediyay Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio, kaasoo soo jeediyay in heshiis la gaari karo maalin gudaheed – hadallo ka caawiyay in qiimaha saliidda adduunka uu hoos u dhaco iyadoo rajo cusub la qabo.
“Waxaan u maleynay inaan haysanno warar qaar xalay, laga yaabee maanta,” ayuu Mr Rubio u sheegay wariyeyaasha intii uu booqanayay New Delhi, isagoo ka hadlayay rajada heshiis.
Esmaeil Baghaei oo ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iran ayaa sheegay in heshiis uusan soo dhowaan.
Si kastaba ha ahaatee, afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda ee Iran, ayaa ka digay rajada laga qabo horumar degdeg ah.
“Waa sax in la yiraahdo waxaan gaarnay go’aan ku saabsan qayb weyn oo ka mid ah arrimaha laga wada hadlayo,” ayuu u sheegay war-saxaafadeed toddobaadle ah.
“Laakiin in la yiraahdo tani waxay la macno tahay in saxiixa heshiis uu soo dhow yahay — cidna ma sheegan karto sheegashadaas.”
‘Waqti xasaasi ah’
Dhinac kale, Mr Netanyahu wuxuu sheegay inuu faray militariga Israa’iil inay xoojiyaan howlgallada Lubnaan si ay “u burburiyaan” Hezbollah, isagoo ku eedeeyay kooxda inay adeegsanayaan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn si ay u bartilmaameedsadaan ciidamada Israa’iil.
“Waxaan amray dardargelin ballaaran oo hawlgalladeenna ah,” ayuu Mr Netanyahu ku yiri hadal muuqaal ah oo lagu daabacay kanaalka Telegram.
Axaddii, hoggaamiyaha Israa’iil wuxuu sheegay in isaga iyo Mr Trump ay ku heshiiyeen in “heshiis kasta oo kama dambays ah oo lala galo Iiraan uu gebi ahaanba baabi’iyo khatarta nukliyeerka” ka hor inta aan la gaarin nabadda.
Mas’uuliyiinta Iiraan waxay ku nuuxnuuxsadeen in, inkastoo ay jirto baahida Mareykanka ee muddada dheer ee ah in Tehran ay joojiso kobcinta uranium-ka, wadahadallada ku saabsan barnaamijka nukliyeerka ee jamhuuriyadda Islaamiga ah ayaa dib loo dhigay ilaa heshiis bilow ah ka dib.
