Saldhigyada Abu Dhabi ay dhistay iyada oo aan la weydiin Dowladdeena
Wararka
Dekedaha, garoomada diyaaradaha iyo xeryaha dhulka Soomaaliya, waxay ku shaqeeyaan heshiisyo dawladda Soomaaliya aysan waligood ansixin. Imaaraadka Carabta ayaa arrintan ugu yeeray khilaaf gudaha ah. Kama aysan jawaabin su’aasha muhiimka ah: cidda awoodda leh?
Muddo toban bilood ah, su’aasha waxaa laga weydiiyay Muqdisho, caasimadaha gobolka iyo hadda qolalka wararka adduunka oo dhan: maxay tahay waxa dhabta ah ee Imaaraadka Carabta uu ka dhisay dhulka Soomaaliya, iyo cidda awoodda leh? Toddobaadkan Dowladda Federaalka ayaa jawaabteeda bixisay, marxalado iyo diiwaan ahaan. Abu Dhabi weli ma aysan bixin mid.
Xaqiiqooyinka ay dowladdu soo bandhigtay ma aha kuwo aan caddayn. Habeenkii Talaadada, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa qaranka u sheegay in Imaaraadka Carabta uu heshiisyo ku saabsan dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo la saxiixday maamul goboleedyada iyo iyada oo aan la helin Dowladda Federaalka. Wuxuu sheegay inay saldhigyo milatari iyo ciidamo hubaysan ka sameysteen meel ka baxsan taliska qaranka Soomaaliya, halka Ciidanka Qaranka Soomaaliya ay la dagaallamayaan Al-Shabaab. Wuxuu sheegay inay maalgelisay oo ay siyaasad ahaan taageertay maamul goboleedyada khilaafaadkooda Muqdisho, iyo in dhulka Soomaaliya ee Berbera loo isticmaalay Janaayo 2026 si loo raro hoggaamiye maleeshiyo ah oo ka cararaya Yemen, iyada oo aan ogolaansho laga haysan Soomaaliya.
Jimcihii, La-taliyaha Amniga Qaranka Awes Haji Yusuf ayaa sii raaciyay. Wuxuu sheegay in taageerada qaar ka mid ah Dowladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee ka dhanka ah Dowladda Federaalka ay la macno tahay dagaal wakiil ah oo ka dhan ah hay’adaha sharciga ah. Wuxuu sheegay in dhoofinta sharci darrada ah ee kheyraadka qaranka Soomaaliya, gaar ahaan macdanta iyo dahabka, oo ay weheliso isticmaalka Berbera, ay muujinayso in dhulka Soomaaliya loo beddelay waddo aan la oggolayn oo loogu talagalay kheyraadka iyo tahriibka. Soomaaliya, ayuu yiri, uma oggolaan doonto dhulkeeda, dekedaha ama hawada sare in loo isticmaalo in lagu soo bandhigo colaad Yemen, Suudaan ama dowlad kale.
Waxa kuwa kale ay horey u diiwaan geliyeen
Midna kama yaabin doonto qof kasta oo raacay warbixinta sannadkii la soo dhaafay. Bishii Oktoobar 2025, Middle East Eye ayaa daabacday baaritaan ku saabsan garoonka diyaaradaha ee Bosaso ee Puntland. Waxay soo sheegtay duulimaadyo xamuul oo badan, oo ay ku jiraan diyaaradaha Ilyushin Il-76, muddo laba sano ah, waxayna soo xigatay taliye ka tirsan Ciidanka Badda ee Puntland oo sheegay in xamuulka si degdeg ah loogu raray diyaarad u socota Ciidamada Taageerada Degdegga ah ee Suudaan. Baaritaankaas oo kale ayaa lagu sheegay in xero waqooyiga garoonka diyaaradaha ah ay ku jiraan dagaalyahanno Colombia ah oo u socda RSF, waxayna daabacday sawirro dayax-gacmeed ah oo ku saabsan aagga xamuulka ee sii kordhaya. Maareeye deked ayaa u sheegay wargeyska in Imaaraadka Carabta ay soo dirtay in ka badan 500,000 oo konteenar oo lagu calaamadeeyay inay khatar yihiin oo ay soo mareen Boosaaso laba sano gudahood, iyadoo aan la sheegin waxa ku jira.
Bishii Maajo 2026, Human Rights Watch waxay daabacday warbixin, From Bogota to El Fasher, oo diiwaangelisay doorka Imaaraadka Carabta ee ku aaddan geynta dagaalyahannada Colombia ee Suudaan, halkaas oo RSF lagu eedeeyay xadgudubyo ka dhacay Darfur. Imaaraadka Carabta ayaa beeniyay inay taageerto RSF, mana jirto wax jawaab ah oo ka yimid Abu Dhabi iyo maamulka Puntland oo ka jawaabay su’aalaha Middle East Eye.
Akhriso, warbixinnadani waxay qeexayaan shabakad, ma aha mashruucyo go’doon ah: dekedo, garoomo diyaaradeed iyo xeryo ku yaal dhulka Soomaaliya, oo ku shaqeeya heshiisyo dawladda Soomaaliya aysan waligood ansixin, oo ku xiran dagaal ka dhacay waddan kale oo Afrikaan ah. Taasi waa khatarta dhabta ah ee uu tilmaamay La-taliyaha Amniga Qaranka.
Su’aasha Abu Dhabi aysan ka jawaabi doonin
Jawaabta Imaaraadka Carabta ee toddobaadkan waxay ahayd mid cajiib ah waxa ay ka tagtay. Wasaaraddu waxay go’aannada Soomaaliya ku tilmaantay kuwo sii kordhaya oo cadow ah, waxayna sheegtay in dawladda Soomaaliya ay Imaaraadka Carabta ku jiidayso khilaafaadkeeda gudaha ee ku saabsan awoodda. La-taliye Madaxweynaha Imaaraadka Carabta ayaa khudbadda Madaxweynaha ku tilmaamay weerar. Midkoodna ma uusan odhan eray ku saabsan dekedaha, ciidamada, duulimaadyada, xeryaha ama isticmaalka Berbera.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda waxay si mutadawacnimo ah u sameysay hal xaqiiqo. Waxay sheegtay in Imaaraadka Carabta uu xiray safaaraddiisa Muqdisho oo uu diblomaasiyiintiisa kala baxay Janaayo 2026. Waxba kama aysan sheegin Berbera ama Boosaaso. Dal albaabkiisa ka xira caasimadda federaalka halka diyaaradihiisu ay sii joogaan gobollada kama laabanayo Soomaaliya. Waxay dooranaysaa Soomaaliya ay wax ka qabanayso. Doorashadaas, oo marar badan la sameeyo sannado badan, waa waxa Dowladda Federaalku ula jeedo marka ay ka hadlayso kala qaybsanaanta.
Ku dhawaaqida waxaas oo dhan halgan awood gudaha ah waa hab ku habboon oo looga fogaan karo walaxda. Yaa maamula dekedaha Soomaaliya, hawada sare iyo ciidamada qalabka sida maaha arrin siyaasadeed oo gudaha ah. Waa qeexidda madaxbannaanida, waxaana dejiya Dastuurka. Ma jirto dowlad shisheeye, si kastaba ha ahaatee taageeradeeda hore ee deeqsinimada leh, oo iyadu go’aan ka gaari karta maamulka Soomaaliya ee ay aqoonsan doonto maalin cayiman.
Waxa Soomaaliya xaq u leedahay inay ogaato
Soomaalidu waxay xaq u leeyihiin inay ogaadaan cidda dhulkooda u isticmaashay, iyo waxa loo isticmaalay. Dowladda Federaalku waxay caddeysay mowqifkeeda. Waxa haray waa shaacinta. Heshiisyada loo saxiixay Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo waa in la shaaciyaa, si Soomaalidu u aragto waxa la bixiyay iyo cidda la siiyay. Xarumaha lagu dhisay hoostooda waa in la shaaciyaa, oo ay weheliyaan ciidamada halkaas ku sugan iyo diyaaradaha.
iyo xamuulkii soo maray. Haddii Imaaraadka Carabta ay aaminsan tahay in joogitaankeedu uu u adeegay Soomaaliya, waxay leedahay sabab kasta oo ay ku furto diiwaannadaas. Aamusnaanta waa la akhrin doonaa waxa ay tahay.
La-hawlgalayaasha caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa sidoo kale qayb ka ah. Mabda’a ah in heshiisyada ku saabsan kaabayaasha istaraatiijiga ah iyo amniga ay maraan Dowladda Federaalka maaha wax ay Soomaalidu hindistay. Waa sida loola dhaqmo dowlad kasta oo madax-bannaan. La-hawlgalayaasha ixtiraama Nairobi, Addis Ababa ama Qaahira waa inay ku ixtiraamaan Muqdisho.
Soomaaliya ma aha dowladdii ugu horreysay ee Afrika ee gaartay heerkan. Suudaan waxay xiriirka u jartay Imaaraadka bishii Maajo 2025, Aljeeriyana waxay xiriirkii u jartay 10 Sebtembar 2026. Mid walba waxaa loo sheegay, sida Soomaaliya loo sheegay, in qaladku uu ahaa mid u gaar ah.
Madaxweynuhu wuxuu caddeeyay in khilaafka Soomaaliya uu la xiriiro siyaasad, oo aan la xiriirin dadka Imaaraadka, kuwaas oo kumanaan Soomaali ah ay ku nool yihiin oo ka shaqeeyaan. Sidoo kale wuxuu caddeeyay shuruudaha uu khilaafku ku dhammaan karo. Soomaaliya waxay weli diyaar u tahay xiriir ay la yeelato Imaaraadka Carabta oo ku salaysan sinnaan, ixtiraam iyo aqoonsi buuxa oo midnimadeeda dhuleed. Ilaa iyo inta Abu Dhabi ay aqbasho shuruudahaas, Soomaaliya waxay difaaci doontaa madax-bannaanideeda, sida Madaxweynaha iyo La-taliyaha Amniga Qaranka ay sheegeen, iyadoo adeegsanaysa hab kasta oo sharciyadeeda iyo sharciga caalamiga ah ay ogolaadaan.


